Giả sử một người tham gia bảo hiểm nhân thọ với mức phí 30 triệu đồng mỗi năm. Sau 5 năm, tổng số tiền đã đóng cho doanh nghiệp bảo hiểm là 150 triệu đồng. Do thay đổi tình hình tài chính, người này không muốn tiếp tục duy trì hợp đồng và quyết định tìm hiểu thủ tục chấm dứt trước hạn.
Một trong những câu hỏi thường được đặt ra trong tình huống này là khách hàng có thể lấy lại bao nhiêu tiền, liệu có được hoàn trả toàn bộ 150 triệu đồng đã đóng hay không.
Trên thực tế, câu trả lời phụ thuộc vào loại hợp đồng, thời gian tham gia, các khoản phí và giá trị hoàn lại tại thời điểm khách hàng yêu cầu chấm dứt. Không thể xác định số tiền được nhận chỉ bằng cách cộng tổng phí bảo hiểm đã đóng trong những năm trước đó.
Khác với gửi tiết kiệm ngân hàng, bảo hiểm nhân thọ là sản phẩm tài chính có chức năng bảo vệ trước những rủi ro được quy định trong hợp đồng. Tùy thiết kế sản phẩm, khoản phí khách hàng đóng có thể được sử dụng để chi trả cho quyền lợi bảo hiểm, các chi phí liên quan và hình thành giá trị tích lũy hoặc đầu tư.
Đối với những sản phẩm bảo hiểm có giá trị hoàn lại, số tiền khách hàng được nhận khi chấm dứt hợp đồng trước hạn sẽ được xác định theo điều khoản hợp đồng và giá trị thực tế tại thời điểm chấm dứt. Đây là lý do tổng phí đã đóng và số tiền được nhận lại có thể chênh lệch đáng kể.
Chẳng hạn, với một số sản phẩm bảo hiểm liên kết đầu tư, hợp đồng có thể quy định phí ban đầu, phí bảo hiểm rủi ro, phí quản lý hợp đồng, phí quản lý quỹ và phí chấm dứt hợp đồng trước hạn. Mức thu, thời điểm thu và cách tính những khoản phí này phụ thuộc vào từng sản phẩm.
Trong những năm đầu, một phần đáng kể phí bảo hiểm có thể được phân bổ cho các khoản chi phí theo hợp đồng, khiến giá trị tài khoản hoặc giá trị hoàn lại thấp hơn tổng số tiền khách hàng đã đóng. Tuy nhiên, không thể mặc định mọi hợp đồng bảo hiểm nhân thọ đều có cùng cơ chế khấu trừ, bởi thị trường có nhiều loại sản phẩm với đặc điểm khác nhau.
Một yếu tố khác cần lưu ý là quyền lợi bảo vệ mà khách hàng đã được hưởng trong thời gian hợp đồng có hiệu lực. Dù không phát sinh sự kiện bảo hiểm để được chi trả, khách hàng vẫn đã được doanh nghiệp bảo hiểm cung cấp quyền lợi bảo vệ theo phạm vi và điều kiện hợp đồng.
Vì vậy, việc đánh giá một hợp đồng bảo hiểm chỉ dựa trên số tiền có thể rút về sau vài năm sẽ không phản ánh đầy đủ bản chất sản phẩm. Dù vậy, điều này cũng không có nghĩa khách hàng phải tiếp tục duy trì hợp đồng trong mọi hoàn cảnh, đặc biệt khi khả năng tài chính hoặc nhu cầu bảo vệ đã thay đổi.
Trước khi quyết định chấm dứt, khách hàng nên yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm cung cấp bảng giá trị hoàn lại tại thời điểm dự kiến hủy hợp đồng, đồng thời đối chiếu với bảng minh họa quyền lợi và các điều khoản đã ký.
Nếu gặp khó khăn trong việc đóng phí, khách hàng cũng có thể tìm hiểu những phương án khác như điều chỉnh quyền lợi bảo hiểm, thay đổi mức phí hoặc sử dụng các lựa chọn duy trì hợp đồng nếu sản phẩm cho phép.
Điều đặc biệt quan trọng là việc chấm dứt hợp đồng có thể khiến các quyền lợi bảo vệ không còn hiệu lực. Nếu muốn tham gia một hợp đồng mới trong tương lai, khách hàng có thể phải trải qua quy trình thẩm định lại và chịu mức phí khác do tuổi tác, tình trạng sức khỏe hoặc điều kiện sản phẩm thay đổi.