Cuộc đua vũ khí dưới đáy biển đe dọa phá vỡ ưu thế của hải quân Mỹ

Sự phát triển của các phương tiện không người lái dưới nước đang đặt ra thách thức đối với ưu thế của các cường quốc hải quân hàng đầu thế giới, trong đó có Mỹ.

作者
(Nguồn: Báo điện tử VOV)
发布方
Soha
发布时间
篇幅
1,457 字 · 7 分钟
Cuộc đua vũ khí dưới đáy biển đe dọa phá vỡ ưu thế của hải quân Mỹ

Công nghệ này thậm chí có thể khiến một số năng lực quân sự hiện có của Mỹ dần trở nên lỗi thời. Ông Morgan Bazilian, Giám đốc Viện Chính sách Công Payne thuộc Trường Mỏ Colorado (Colorado School of Mines), nhận định: “Các phương tiện không người lái dưới nước nhiều khả năng sẽ định hình lại tương lai của tác chiến hải quân. Tuy nhiên, đối với Mỹ và các đồng minh, nền tảng công nghiệp cần thiết để phát triển và sản xuất các phương tiện không người lái trên biển vẫn chưa được hình thành vững chắc”.

Những giới hạn vật lý đặt ra với Mỹ

Ông Bazilian là một trong những chuyên gia theo dõi sát sự phát triển của phương tiện không người lái dưới nước (UUV) và phương tiện tự hành dưới nước (AUV).

Trong báo cáo đăng trên tạp chí Small Wars Journal hồi tháng 9, ông đã phân tích những tiến bộ công nghệ cũng như các hạn chế mà các quốc gia phải đối mặt khi triển khai thế hệ phương tiện tiên tiến này phục vụ hoạt động tác chiến và tình báo trên biển.

Khác với phương tiện không người lái trên không, các hệ thống hoạt động dưới nước đòi hỏi phần mềm và công nghệ điều khiển chuyên biệt. Để có thể di chuyển hiệu quả, duy trì khả năng hoạt động bí mật và tác nghiệp trên những quãng đường dài, chúng phải hạn chế phụ thuộc vào kết nối liên tục với người điều khiển.

Ông Bruce Jones, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm An ninh, Chiến lược và Công nghệ Strobe Talbott thuộc Chương trình Chính sách Đối ngoại của Viện Brookings, cho biết UUV phải đối mặt với những giới hạn vật lý cơ bản, ảnh hưởng trực tiếp đến tầm hoạt động, tốc độ và khả năng truyền tải thông tin khi di chuyển ở khoảng cách xa.

Những thách thức này nhiều lần cản trở nỗ lực phát triển phương tiện không người lái dưới nước của Mỹ. Theo ông Jones, các chương trình phát triển UUV quy mô lớn của Washington trong nhiều năm qua thường xuyên rơi vào tình trạng triển khai, gián đoạn rồi khởi động lại trước khi tiếp tục bị đình trệ.

Một số dự án đáng chú ý đang được Mỹ triển khai gồm phương tiện không người lái dưới nước cỡ lớn Orca của Boeing. Theo báo cáo do Văn phòng Trách nhiệm Chính phủ Mỹ (GAO) công bố hồi tháng 7, chương trình này đã chậm tiến độ khoảng 5 năm do liên tiếp gặp phải các trở ngại trong quá trình phát triển.

Trong khi đó, dự án Manta Ray của Cơ quan Chỉ đạo các Dự án Nghiên cứu Quốc phòng Tiên tiến Mỹ (DARPA), do tập đoàn Northrop Grumman phát triển, hướng tới chế tạo phương tiện tự hành dưới nước có khả năng hoạt động trong môi trường biển trong thời gian dài. Dự án được kỳ vọng sẽ mở đường cho việc đưa công nghệ này vào ứng dụng thực tế trong thập kỷ tới.

Hồi tháng 3, công ty Anduril Industries cũng thông báo được Đơn vị Đổi mới Quốc phòng (DIU) thuộc Lầu Năm Góc và Hải quân Mỹ lựa chọn để chế tạo một phương tiện tự hành dưới nước cỡ siêu lớn. Hoạt động này nằm trong khuôn khổ dự án mang tên Dự án Nền tảng Hàng hải Tự hành Chiến đấu.

“Hiện Mỹ chưa có chương trình triển khai phương tiện không người lái dưới nước ở quy mô lớn. Tuy nhiên, tình hình có thể thay đổi nhanh chóng” , ông Jones nói. Dù vậy, ông lưu ý bất kỳ chương trình phát triển nào của Mỹ cũng sẽ phải giải quyết một thách thức rất lớn: khả năng di chuyển trên những khoảng cách rộng lớn ở Đại Tây Dương và Thái Bình Dương. Những hành trình như vậy đòi hỏi phương tiện phải có đủ không gian lưu trữ, nguồn năng lượng và năng lực tính toán để duy trì hoạt động trong thời gian dài.

Trung Quốc và Nga tăng cường cạnh tranh

Trung Quốc đã công khai một số thành tựu trong lĩnh vực phương tiện không người lái dưới nước (UUV) khi giới thiệu hai mẫu cỡ lớn mang tên HSU100 và AJX002 tại lễ duyệt binh của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) hồi tháng 9/2025. Hình ảnh vệ tinh gần đây cũng cho thấy một tàu cỡ lớn đang được đóng tại một xưởng đóng tàu ở Thượng Hải. Các nhà phân tích nhận định con tàu này có thể được thiết kế để triển khai và thu hồi các phương tiện UUV.

Ông Bruce Jones cho biết: “Trung Quốc đã giới thiệu nhiều loại phương tiện UUV khác nhau, từ các mẫu có khả năng mang ngư lôi, chở lực lượng đặc nhiệm đến những phương tiện phục vụ hậu cần. Tuy nhiên, rất khó xác định liệu chúng đã thực sự được đưa vào biên chế hay mới chỉ dừng lại ở vòng ra mắt”.

Trong tháng này, Hải quân Trung Quốc cho biết, tàu đổ bộ tấn công Type 076 mang tên Tứ Xuyên (Sichuan), có lượng giãn nước 40.000 tấn, đã lần đầu tiên triển khai và thu hồi thành công một máy bay không người lái tàng hình.

Một phương tiện khác của Trung Quốc cũng thu hút sự chú ý là tàu nghiên cứu đại dương không người lái Chu Hải Vân (Zhu Hai Yun), được tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Con tàu này được giới thiệu là “tàu mẹ” đầu tiên trên thế giới dành cho các phương tiện không người lái. Mặc dù đơn vị vận hành khẳng định tàu phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học, khả năng ứng dụng kép, cả dân sự lẫn quân sự, vẫn thu hút sự quan tâm của giới quan sát.

Theo ông Jones, nhiều đổi mới trong lĩnh vực UUV bắt nguồn từ hoạt động nghiên cứu khoa học, đặc biệt là công nghệ khảo sát và lập bản đồ đáy biển. Đây là lĩnh vực “có ý nghĩa quan trọng đối với khoa học, thương mại, đồng thời đóng vai trò thiết yếu trong việc lập kế hoạch và triển khai các hoạt động quân sự dưới biển”.

Trung Quốc không phải quốc gia duy nhất đang đạt được những bước tiến trong lĩnh vực này. Dù năng lực hải quân của Nga đã giảm so với thời kỳ Chiến tranh Lạnh, nước này vẫn duy trì một số chương trình phát triển công nghệ dưới nước có khả năng tạo ra những thay đổi đáng kể trong tác chiến hải quân.

Ông Jones cho biết Nga đang sở hữu một số phương tiện dưới nước tiên tiến, trong đó có thiết bị lặn sâu Losharik với thân tàu bằng titan, được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ đặc biệt ở độ sâu lớn, bao gồm hoạt động tình báo và phá hoại các công trình dưới đáy biển. Một hệ thống đáng chú ý khác là Poseidon, phương tiện tự hành dưới nước cỡ lớn sử dụng năng lượng hạt nhân, được thiết kế với khả năng mang đầu đạn hạt nhân.

Hồi tháng 7, Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố chương trình phát triển Poseidon đã bước vào “giai đoạn cuối”, hướng tới khả năng đưa hệ thống này vào trạng thái trực chiến.

Ngoài Trung Quốc và Nga, Iran và Triều Tiên, hai quốc gia thường được đề cập trong các kịch bản mô phỏng xung đột quân sự của Mỹ, cũng đang có những động thái phát triển năng lực tác chiến dưới nước không người lái.

Tháng 9/2026, Iran tuyên bố đã thu giữ hai phương tiện tự hành dưới nước của Mỹ tại eo biển Hormuz, gồm Dive-LD của Anduril và Remus 600. Việc tiếp cận những thiết bị này có thể giúp Tehran nghiên cứu cấu tạo và công nghệ vận hành, thậm chí tìm cách phát triển các hệ thống tương tự thông qua kỹ thuật phân tích ngược, như từng được thực hiện với một số loại vũ khí thu giữ trước đây.

Trong khi đó, Triều Tiên tuyên bố đã đạt được những bước tiến trong phát triển phương tiện tấn công dưới nước không người lái có khả năng mang đầu đạn hạt nhân. Tháng 1/2024, truyền thông nhà nước Triều Tiên đưa tin nước này đã thử nghiệm một hệ thống mang tên Haeil-5-23. Đây được cho là mẫu mới trong loạt phương tiện UUV mà Bình Nhưỡng tuyên bố tự phát triển.

- Ảnh 1.
Mẫu thiết kế Manta Ray của DARPA trong tài liệu quảng bá do đơn vị thiết kế Northrop Grumman công bố. (Ảnh: Newsweek) Soha

内容来源

本文由(Nguồn: Báo điện tử VOV)报道,Soha于2026年11月18日首次发布。HUE Legacy Ventures 并非本文作者。

Reuse is permitted on condition the source is named ("Theo Soha"), per the publisher's RSS terms. Every story credits Soha and links back. Removal on request.

在 soha.vn 阅读 →