Các buổi phổ biến pháp luật năm 2026 tại xã Cốc San, tỉnh Lào Cai - Ảnh: Cốc San
Pháp luật đồng hành cùng sự phát triển vùng cao
Vừa qua, tại nhà văn hóa thôn Chu Cang Hồ, xã Cốc San, tỉnh Lào Cai, gần 150 đại biểu đồng bào dân tộc thiểu số đến từ 6 thôn vùng cao cùng ngồi lại trong một buổi phổ biến pháp luật.
Những nội dung được phổ biến liên quan đến cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu, quản lý đất đai gắn với xây dựng, an toàn giao thông, bảo vệ và phát triển rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng, xây dựng xã không ma túy, tín dụng chính sách…
Trong năm 2026, xã Cốc San dự kiến tổ chức khoảng 4 đợt tuyên truyền, phổ biến pháp luật như vậy.
Bà Nguyễn Thị Như Quỳnh, Phó Chủ tịch UBND xã Cốc San, nhấn mạnh: "Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên của cả hệ thống chính trị, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật trong cán bộ, đảng viên và nhân dân".
Theo bà Quỳnh, nội dung tuyên truyền phải bảo đảm trọng tâm, dễ hiểu, làm rõ những điểm mới của văn bản pháp luật và liên hệ sát với thực tiễn địa phương. Những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai cần được trao đổi, thảo luận, kịp thời tháo gỡ ngay từ cơ sở.
Hội thi "Phòng, chống bạo lực gia đình, xây dựng gia đình hạnh phúc, bình đẳng - tiến bộ" năm 2026 tại xã Trạm Tấu, tỉnh Lào Cai - Ảnh: Trạm Tấu
Còn tại xã Trạm Tấu, tỉnh Lào Cai, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã cũng vừa tổ chức Hội thi "Phòng, chống bạo lực gia đình, xây dựng gia đình hạnh phúc, bình đẳng - tiến bộ" với 5 đội thi đến từ các Tổ truyền thông cộng đồng.
Các quy định về bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình, bảo vệ phụ nữ và trẻ em được chuyển thành tiểu phẩm, câu hỏi, tình huống. Những chuyện tưởng nhỏ trong mỗi gia đình được "sân khấu hóa" để cùng nhìn nhận, bàn cách xử lý.
Cách làm này có một ưu điểm là người nghe không phải tiếp nhận pháp luật như một tệp khái niệm trừu tượng. Họ được trực quan nhìn thấy những tình huống giả định có thể xảy ra ngay trong gia đình, thôn bản của mình.
Bà Lý Thị Cầu, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Trạm Tấu, chia sẻ: "Gia đình là nơi mà mỗi người tìm thấy tình yêu thương, sự sẻ chia và bình yên. Vì vậy, xây dựng gia đình hạnh phúc, bình đẳng, tiến bộ và không có bạo lực là trách nhiệm của mỗi người, mỗi gia đình và cả cộng đồng".
Bà Cầu cho rằng phổ biến pháp luật về nâng cao nhận thức, xóa bỏ định kiến giới, những tập tục không còn phù hợp và bảo vệ phụ nữ, trẻ em cần sự chung tay của cả nam giới và nữ giới. Hội thi cũng là dịp để các Tổ truyền thông cộng đồng giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm, rèn luyện kỹ năng tuyên truyền, vận động.
Xây "địa chỉ" pháp luật ngay tại thôn, bản
Để pháp luật thực sự đi vào đời sống, phải tìm được cách nói mà người dân có thể hiểu, nhớ và vận dụng. Đó chính là tinh thần được cụ thể hóa trong Đề án "Phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với đối tượng, địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035", được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 233/QĐ-TTg ngày 3/2/2026 (Đề án).
Điểm đáng chú ý của Đề án là đặt trọng tâm vào sự phù hợp với đối tượng và địa bàn.
Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi rộng, điều kiện kinh tế - xã hội giữa các địa bàn khác nhau, khả năng tiếp cận thông tin của người dân cũng khác nhau. Vì vậy, cùng một chính sách pháp luật, cách truyền đạt ở một xã vùng thấp không thể máy móc giống một bản vùng cao, vùng sâu, vùng xa.
Thực hiện nhiệm vụ được giao, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã ban hành Quyết định số 188/QĐ-BDTTG ngày 1/4/2026, kèm theo Kế hoạch thực hiện Đề án. Đến ngày 9/9/2026, yêu cầu triển khai Đề án tiếp tục được Bộ Dân tộc và Tôn giáo nhấn mạnh tại văn bản số 2798 /BDTTG-PC. Bộ đề nghị các bộ, cơ quan, địa phương đẩy nhanh tiến độ, chú trọng hiệu quả thực chất, đổi mới hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật.
Tính đến nay, 31/34 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch thực hiện Đề án.
Theo định hướng của Bộ, trước hết phải xác định đúng nhóm đối tượng, địa bàn ưu tiên. Sau đó mới lựa chọn nội dung và hình thức tuyên truyền. Những lĩnh vực trọng tâm đều là những vấn đề sát sườn với cuộc sống đồng bào, như: đất đai; hôn nhân và gia đình; phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống; bình đẳng giới; trợ giúp pháp lý; khiếu nại, tố cáo; phòng, chống tội phạm; công tác dân tộc; chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo và các chính sách phát triển kinh tế - xã hội.
Bộ Dân tộc và Tôn giáo kiến nghị cần đa dạng hóa hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật. Hình thức trực tiếp tại cơ sở, đối thoại, tư vấn, giải đáp pháp luật, sinh hoạt cộng đồng tiếp tục được ưu tiên.
Cùng với đó là ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và các nền tảng truyền thông phù hợp. Các tài liệu cũng được định hướng thay đổi từ những văn bản dài sang hỏi - đáp, tình huống pháp luật, hình ảnh, infographic, video, sản phẩm truyền thông đa phương tiện. Các nội dung phải chính xác, ngắn gọn, dễ hiểu, dễ tiếp cận và truyền tải bằng cả tiếng dân tộc phù hợp.
Đặc biệt, theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Hoài Anh, phải tranh thủ tối đa vai trò của hơn 10.000 người có uy tín đã được công nhận cùng đội ngũ chức sắc, chức việc tôn giáo. Họ là "những cầu nối" gần dân, sát dân, trực tiếp đưa chủ trương, chính sách và quy định pháp luật đến từng thôn bản, họ đạo.
Mục tiêu là hình thành một mạng lưới có người biết pháp luật, có người giải thích pháp luật và có người giúp người dân xử lý vấn đề pháp lý khi cần.
Và để theo dõi kết quả thực hiện, các bộ, cơ quan, địa phương phải cập nhật định kỳ hằng quý, chậm nhất ngày 25 của tháng cuối quý; còn báo cáo năm gửi về Bộ Dân tộc và Tôn giáo trước ngày 30/11 để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ theo quy định.
Sơn Hào
