Các thay đổi lớn từ kỳ tính thuế 2026
- Biểu thuế lũy tiến từng phần mới: Rút gọn từ 7 bậc xuống 5 bậc, nới rộng khoảng thu nhập chịu thuế ở các bậc thấp và loại bỏ hai mức thuế suất 15% và 25%.
- Tăng mức giảm trừ cho bản thân: Từ 11 triệu lên 15,5 triệu đồng/tháng, tăng thêm 54 triệu đồng/năm.
- Tăng mức giảm trừ cho người phụ thuộc: Từ 4,4 triệu lên 6,2 triệu đồng/tháng, tăng thêm 21,6 triệu đồng/năm cho mỗi người.
- Bổ sung giảm trừ các khoản chi cho y tế: Khấu trừ chi phí khám, chữa bệnh thực tế tối đa 23 triệu đồng/năm.
- Bổ sung giảm trừ các khoản chi cho giáo dục: Khấu trừ chi phí học tập, đào tạo thực tế tối đa 24 triệu đồng/năm.
- Thực hiện cơ chế điều chỉnh linh hoạt: Bỏ quy định cứng về việc chờ CPI biến động trên 20%, trao quyền cho Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh mức giảm trừ theo sát diễn biến giá cả và thu nhập.
Người lao động có lợi hơn qua thay đổi biểu thuế
Thay vì biểu thuế 7 bậc như trước đây, biểu thuế mới thu gọn còn 5 bậc với thuế suất từ 5% đến 35%.
Bậc 1 được mở rộng, áp dụng thuế suất 5% cho phần thu nhập tính thuế đến 10 triệu đồng/tháng thay vì 5 triệu đồng như trước.
Bậc 2 giữ thuế suất 10% cho toàn bộ khung 20 triệu đồng tiếp theo, bỏ mức thuế suất 15%.
Bậc 3 gom khoảng thu nhập trung bình khá vào mức thuế suất 20%, bỏ mức thuế suất 25%.
Bậc 4 kéo giãn khoảng thu nhập chịu thuế suất 30% lên đến 100 triệu đồng/tháng.
Bậc 5 nâng ngưỡng áp dụng thuế suất cao nhất từ trên 80 triệu lên trên 100 triệu đồng/tháng.
Thay đổi có lợi nhất cho nhóm thu nhập trung bình là việc mở rộng Bậc 1 và loại bỏ hai mức thuế suất trung gian. Cách phân bổ lại này hạn chế tình trạng tiền lương danh nghĩa tăng không nhiều nhưng người lao động phải chuyển sang bậc thuế cao hơn, giúp họ giữ lại nhiều hơn thu nhập từ thành quả lao động của mình.
Giảm trừ gia cảnh tăng mạnh, lần đầu được trừ chi phí y tế và giáo dục
Mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế tăng từ 11 triệu lên 15,5 triệu đồng/tháng, tương đương 186 triệu đồng/năm. Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc tăng từ 4,4 triệu lên 6,2 triệu đồng/tháng, tương đương 74,4 triệu đồng/năm.
Bên cạnh đó, lần đầu tiên trong lịch sử thực thi chính sách thuế TNCN, Nghị định số 253/2026/NĐ-CP đưa các khoản chi tiêu thiết yếu về y tế và giáo dục vào diện được giảm trừ khi tính thuế. Chi phí khám bệnh, chữa bệnh tại cơ sở y tế trong nước thuộc phạm vi danh mục do bảo hiểm y tế chi trả được giảm trừ tối đa 23 triệu đồng/năm. Chi phí học tập, đào tạo tại cơ sở giáo dục trong nước được giảm trừ tối đa 24 triệu đồng/năm. Các mức này áp dụng cho cả bản thân người nộp thuế và người phụ thuộc.
Việc bổ sung hai khoản giảm trừ này có ý nghĩa đáng kể trên cả phương diện kinh tế và xã hội. Trước hết, chi phí y tế và giáo dục là những khoản chi thiết yếu, có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và cơ hội phát triển của mỗi cá nhân. Đối với nhiều gia đình, học phí của con cái và chi phí khám, chữa bệnh cho các thành viên chiếm một phần đáng kể trong thu nhập. Khi một phần các khoản chi này được giảm trừ trước khi tính thuế, người lao động có thêm nguồn lực để chăm sóc sức khỏe, đầu tư cho việc học tập và nâng cao trình độ chuyên môn.
Tác động tổng thể đến quyền lợi của người nộp thuế
Để hình dung rõ những quyền lợi người nộp thuế được hưởng qua những sự thay đổi trên, hãy xét hai tình huống giả định với người làm công ăn lương. Trong các ví dụ này, thu nhập hàng tháng là khoản tiền sau khi đã đóng bảo hiểm bắt buộc nhưng chưa trừ giảm trừ gia cảnh và các khoản giảm trừ khác, duy trì ổn định trong 12 tháng.
Về chi phí y tế và giáo dục, các mức chi được giả định phù hợp bối cảnh miễn học phí phổ thông và bảo hiểm y tế phủ rộng. Cụ thể, gia đình có một người phụ thuộc được giả định phát sinh 12 triệu đồng chi phí y tế và giáo dục đủ điều kiện giảm trừ trong năm. Gia đình có hai người phụ thuộc được giả định phát sinh 18 triệu đồng. Đây là các giả định phục vụ phân tích, không phải số liệu bình quân thống kê toàn quốc.
Tình huống 1: Lương 25 triệu đồng/tháng, nuôi 1 người phụ thuộc
Theo chính sách cũ, thu nhập tính thuế hàng tháng là 25 - 11 - 4,4 = 9,6 triệu đồng. Thuế phải nộp là 710.000 đồng/tháng, tương đương 8,52 triệu đồng/năm.
Theo chính sách mới, tổng thu nhập cả năm là 300 triệu đồng. Sau khi trừ 186 triệu đồng cho bản thân, 74,4 triệu đồng cho người phụ thuộc và 12 triệu đồng chi phí y tế, giáo dục, thu nhập tính thuế cả năm còn 27,6 triệu đồng. Áp dụng thuế suất 5%, thuế cả năm là 1,38 triệu đồng. Người lao động tiết kiệm được 7,14 triệu đồng/năm.
Tình huống 2: Lương 40 triệu đồng/tháng, nuôi 2 người phụ thuộc
Theo chính sách cũ, thu nhập tính thuế hàng tháng là 40 - 11 - 8,8 = 20,2 triệu đồng. Số thuế phải nộp hàng tháng là 2,39 triệu đồng, tương đương 28,68 triệu đồng/năm.
Theo chính sách mới, tổng thu nhập cả năm là 480 triệu đồng. Sau khi trừ 186 triệu đồng cho bản thân, 148,8 triệu đồng cho hai người phụ thuộc và 18 triệu đồng y tế, giáo dục, thu nhập tính thuế còn 127,2 triệu đồng. Khoản này được tính thuế theo hai bậc: 120 triệu đồng đầu tiên chịu thuế suất 5%, tương ứng 6 triệu đồng; 7,2 triệu đồng tiếp theo chịu thuế suất 10%, tương ứng 0,72 triệu đồng. Tổng thuế cả năm là 6,72 triệu đồng. Số tiền thuế được giảm là 21,96 triệu đồng/năm.
Hai ví dụ trên cho thấy các thay đổi trên đã có tác động cộng hưởng rõ rệt: biểu thuế gọn hơn giúp người lao động không bị đẩy lên bậc cao chỉ vì tăng lương, mức giảm trừ gia cảnh cao hơn và khoản giảm trừ y tế, giáo dục mới tiếp tục kéo thu nhập tính thuế xuống. Nhờ vậy, mỗi năm người làm công ăn lương giữ lại thêm từ 6,84 đến 21,36 triệu đồng tiền thuế. Số tiền ấy không lớn với ngân sách nhưng rất ý nghĩa với mỗi gia đình: đó là khoản tiếp sức để người lao động yên tâm làm việc và chi tiêu cho những nhu cầu thiết yếu.
Linh hoạt hơn trong điều chỉnh giảm trừ gia cảnh
Một bước tiến quan trọng của Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 là loại bỏ quy định cứng trong cơ chế điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh. Trước đây, luật quy định chỉ khi chỉ số giá tiêu dùng biến động trên 20% thì mức giảm trừ gia cảnh mới được xem xét điều chỉnh. Ngưỡng này quá cứng nhắc, khiến mức giảm trừ thường bị tụt hậu so với tốc độ tăng chi phí sinh hoạt thực tế.
Ở quy định mới, Chính phủ được giao thẩm quyền trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh căn cứ trực tiếp vào biến động của giá cả và thu nhập. Cơ chế này giúp cập nhật mức giảm trừ kịp thời, bảo đảm chính sách thuế luôn đồng hành cùng đời sống dân sinh.
Tiếp sức cho tiêu dùng và tăng trưởng
Ý nghĩa của cải cách thuế TNCN không chỉ nằm ở số thuế người lao động được giảm mà còn ở cách chính sách phân bổ lại nguồn lực trong xã hội.
Chính sách trực tiếp làm tăng thu nhập khả dụng. Số tiền thuế được giảm không phải là khoản hỗ trợ mang tính thời điểm mà là phần thu nhập người lao động được giữ lại nhiều hơn từ thành quả lao động của mình. Với người có thu nhập trung bình, khoản tiền này có thể dùng để trang trải sinh hoạt, thanh toán các khoản vay, tiết kiệm hoặc đầu tư cho giáo dục và chăm sóc sức khỏe. Với gia đình có nhiều người phụ thuộc, lợi ích càng có ý nghĩa vì gánh nặng chi tiêu thường lớn hơn.
Việc nâng mức giảm trừ gia cảnh và bổ sung giảm trừ chi phí y tế, giáo dục cũng góp phần tăng tính công bằng. Một người có trách nhiệm nuôi dưỡng con nhỏ, chăm sóc cha mẹ già hoặc phải chi trả các khoản đồng chi trả y tế sẽ có khả năng đóng góp khác với người có cùng mức thu nhập nhưng ít trách nhiệm chi tiêu hơn. Việc tính đến các khoản giảm trừ này giúp chính sách thuế phản ánh hợp lý hơn khả năng tài chính thực tế.
Ở phạm vi nền kinh tế, phần thu nhập được giữ lại có khả năng chuyển hóa thành sức mua bổ sung cho thị trường trong nước. Nhóm người làm công ăn lương có thu nhập trung bình thường phải dành phần lớn thu nhập cho các nhu cầu thiết yếu, nên khoản thuế được giảm có khả năng nhanh chóng chuyển thành chi tiêu thực tế cho thực phẩm, hàng tiêu dùng, dịch vụ giáo dục, y tế và các hoạt động phục vụ đời sống gia đình. Khi sức mua được cải thiện, doanh nghiệp có thêm cơ hội mở rộng sản xuất, kinh doanh, qua đó tạo thêm việc làm và thu nhập cho người lao động.
Tác động kích thích tiêu dùng còn phụ thuộc vào mức độ giảm thuế thực tế, xu hướng tiết kiệm của người dân và triển vọng kinh tế nói chung. Cải cách thuế TNCN cần được đặt trong tổng thể các chính sách tiền lương, việc làm, an sinh xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô để phát huy hiệu quả cao nhất.
TS Nguyễn Đình Chiến
Học viện Tài chính