Các ý kiến của đại biểu Quốc hội cơ bản đồng ý về tên gọi, sự cần thiết, mục tiêu và các nội dung chính của chương trình và cho rằng đây là chương trình rất quan trọng cần được triển khai sớm. Các đại biểu cũng góp ý thêm một số nội dung về chỉ tiêu, về một số nội dung cần phải cân nhắc hoàn thiện để cụ thể rõ hơn trong nghị quyết và trong quá trình tổ chức thực hiện ở các địa phương để bảo đảm chương trình hiệu quả và khả thi.
Phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở
Thảo luận tại Hội trường, đại biểu Thạch Phước Bình (tỉnh Vĩnh Long) đã góp ý trực tiếp ba nội dung chính. Trước hết, về chỉ tiêu kéo giảm tội phạm và xây dựng địa bàn không ma túy, đại biểu đề nghị chú trọng thực chất và bền vững của kết quả. Đồng thời, đánh giá Chương trình đặt mục tiêu hằng năm giảm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội; đến năm 2030 có ít nhất 50% xã, phường, đặc khu không có ma túy, thể hiện quyết tâm rất cao.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần làm rõ hơn cơ sở và phương pháp đánh giá. Đối với chỉ tiêu giảm 10% số vụ tội phạm hằng năm, cần thống nhất số liệu gốc, phạm vi thống kê và cách đánh giá để bảo đảm phản ánh đúng tình hình tội phạm, không chỉ đơn thuần là giảm số vụ được ghi nhận.
Đối với mục tiêu 50% địa bàn cấp xã không còn ma túy, vấn đề quan trọng không chỉ là số lượng xã được công nhận đạt tiêu chí, mà còn là khả năng duy trì kết quả đó một cách bền vững. Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung các tiêu chí đánh giá việc duy trì địa bàn không có ma túy, trong đó chú trọng khả năng phòng ngừa, ngăn chặn tình trạng phát sinh người nghiện mới, tái nghiện và nguy cơ hình thành trở lại các điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy.
Đối với công tác phòng ngừa, theo đại biểu, cần chuyển mạnh từ chỉ tiêu tuyên truyền sang hiệu quả thay đổi nhận thức và hành vi, nhất là đối với thanh thiếu niên. Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 có trên 90% người dân được tiếp cận thông tin tuyên truyền; 90% học sinh, 80% sinh viên được tuyên truyền, giáo dục pháp luật; trên 50% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai thí điểm mô hình trường học an toàn. Đại biểu bày tỏ sự thống nhất các mục tiêu này, tuy nhiên, các chỉ tiêu về tỉ lệ được tuyên truyền, tiếp cận thông tin mới phản ánh phạm vi hoạt động, chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả phòng ngừa.
Theo đại biểu, việc học sinh tham gia các buổi tuyên truyền không đồng nghĩa với việc các em đã có đủ khả năng nhận diện, từ chối ma túy và tự bảo vệ mình trước những hành vi dụ dỗ, lôi kéo, nhất là trên không gian mạng. Do đó, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị nghiên cứu bổ sung các tiêu chí đánh giá kết quả phòng ngừa thực chất, như: Tỉ lệ học sinh được trang bị kỹ năng phòng, chống ma túy và kỹ năng bảo đảm an toàn trên không gian mạng; hiệu quả duy trì, nhân rộng mô hình trường học an toàn; mức độ giảm các vụ việc vi phạm pháp luật liên quan đến thanh thiếu niên.
"Phòng ngừa thành công không phải là tổ chức được bao nhiêu cuộc tuyên truyền, mà là có bao nhiêu người, nhất là người trẻ, không bị lôi kéo vào ma túy và tội phạm. Đây cũng chính là cách cụ thể hóa quan điểm phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở mà chương trình đã xác định", đại biểu nhấn mạnh.
Về đầu tư cho cai nghiện và quản lý sau cai, đại biểu đề nghị cần đặc biệt quan tâm đến kết quả tái hòa nhập cộng đồng. Theo dự kiến, Dự án nâng cao hiệu quả cai nghiện ma túy và quản lý sau cai được bố trí trên 11.123 tỷ đồng, là dự án có quy mô lớn nhất trong 10 dự án thành phần. Đại biểu đánh giá cao sự quan tâm, ưu tiên nguồn lực này, chương trình đã chú trọng bảo đảm cơ sở vật chất, điều kiện xác định tình trạng nghiện và mở rộng các điểm tiếp nhận, tư vấn cai nghiện; song cần thể hiện rõ hơn kết quả cuối cùng đối với người nghiện và người sau cai.
Do đó, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung các chỉ tiêu về hiệu quả cai nghiện, tỉ lệ duy trì kết quả sau cai, tỉ lệ người sau cai được hỗ trợ học nghề, có việc làm và tái hòa nhập cộng đồng. Bởi thực tế, nếu người nghiện được cai nghiện nhưng khi trở về cộng đồng không có việc làm, thiếu sự hỗ trợ của gia đình và xã hội thì nguy cơ tái nghiện vẫn rất lớn. Cai nghiện thành công không chỉ là đưa một người ra khỏi ma túy, mà phải giúp họ có điều kiện không quay trở lại với ma túy. Đây không chỉ là vấn đề nhân văn, mà còn là giải pháp phòng ngừa tội phạm bền vững, giảm gánh nặng lâu dài cho gia đình và xã hội.
Từ 3 vấn đề trên, đại biểu đề nghị Chính phủ trong quá trình hoàn thiện và tổ chức thực hiện chương trình cần quan tâm hơn đến hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả cuối cùng. Với nguồn lực trên 45.301 tỷ đồng trong giai đoạn đầu, điều cử tri và nhân dân mong đợi là những chuyển biến có thể cảm nhận được: Ít tội phạm hơn, ít người nghiện mới hơn, nhiều người cai nghiện thành công hơn, trẻ em được bảo vệ tốt hơn và khu dân cư thực sự bình yên hơn.
Xác định rõ các tiêu chí về mức độ phức tạp của địa bàn
Đại biểu Dương Khắc Mai (tỉnh Lâm Đồng) góp ý 3 nội dung cụ thể.
Về chỉ tiêu giám sát điện tử và điều kiện thực hiện tại điểm c khoản 1 Điều 1 của dự thảo Nghị quyết. Đại biểu đồng tình với việc bổ sung điều kiện áp dụng biện pháp giám sát điện tử theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, vấn đề cần cân nhắc thêm là tính đồng bộ giữa mục tiêu, cơ sở pháp lý và tiến độ bố trí kinh phí để thực hiện. Đại biểu đề nghị Chính phủ phân định rõ các nội dung đầu tư đã đủ cơ sở pháp lý để triển khai với những nội dung phải chờ hoàn thiện pháp luật, đồng thời xác định rõ tiến độ bố trí vốn cho phù hợp. Phần nhiệm vụ chưa có cơ sở pháp lý chỉ triển khai khi đã đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Về nguyên tắc phân bổ nguồn lực tại điểm a khoản 4 Điều 1 của dự thảo nghị quyết. Đại biểu bày tỏ thống nhất rất cao với quy định ưu tiên hỗ trợ ngân sách trung ương cho địa bàn trọng điểm, phức tạp về ma túy và tội phạm, địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới và hải đảo.
Tuy nhiên, theo đại biểu cần có cơ chế phân bổ thực sự phản ánh mức độ phức tạp của địa bàn và những điều kiện còn thiếu để thực hiện mục tiêu chương trình. Đồng thời, đề nghị khi cụ thể hóa nguyên tắc phân bổ vốn, Chính phủ xác định rõ các tiêu chí về mức độ phức tạp của địa bàn, số người nghiện và người cai nghiện cần quản lý, điều kiện cơ sở cai nghiện, năng lực thực hiện của chính quyền cơ sở và khả năng cân đối của ngân sách địa phương. Đặc biệt không nên chỉ căn cứ vào quy mô dân số hoặc kết quả đạt được để phân bổ nguồn lực, bởi các địa bàn phức tạp, điều kiện khó khăn là những nơi cần được ưu tiên hỗ trợ nhiều hơn để thực hiện chương trình mục tiêu.
Việc phân bổ phải căn cứ tiêu chí, định mức, tránh cào bằng
Báo cáo giải trình, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an đã làm rõ thêm một số nội dung trọng tâm được các đại biểu Quốc hội quan tâm.
"Cơ quan chủ trì soạn thảo đã có báo cáo tiếp thu, giải trình bước đầu gửi các đại biểu Quốc hội. Qua tổng hợp ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội thảo luận, chúng tôi thấy rằng nhiều ý kiến rất tán thành sự cần thiết đầu tư chương trình, đánh giá việc tích hợp là phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ tăng cường phòng, chống tội phạm và chủ trương sắp xếp tập trung nguồn lực. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đã có ý kiến nhất trí về sự cần thiết đầu tư và thống nhất tên gọi như Chính phủ trình", Bộ trưởng chia sẻ.
Đối với việc tích hợp chương trình, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, công tác phòng, chống ma túy không chỉ là đấu tranh với tội phạm ma túy, mà còn bao gồm xác định tình trạng nghiện, cai nghiện, điều trị, quản lý sau cai, hỗ trợ tái hòa nhập và nhiệm vụ y tế, xã hội đặc thù. Việc giữ tên gọi bảo đảm nhận diện đầy đủ hai nhóm nhiệm vụ, đồng thời khẳng định sự kế thừa chương trình được Quốc hội quyết định tại Nghị quyết 163. Do đó, cơ quan chủ trì soạn thảo đã đề nghị tên gọi là "Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026-2035". Chương trình sau tích hợp cơ bản kế thừa và giữ nguyên các mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ và nguồn lực đã được Quốc hội quyết định tại Nghị quyết 163, tiếp tục tổ chức thực hiện, bảo đảm liên tục, không gián đoạn các nhiệm vụ phòng, chống ma túy.
Về phân định nhiệm vụ, tránh trùng lặp và cơ cấu các dự án, Chương trình được thiết kế gồm 10 dự án thành phần gắn với nhiệm vụ của các cơ quan chủ trì và sản phẩm đầu ra tương ứng. Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát theo từng nội dung chi, đối tượng, địa bàn, sản phẩm và nguồn kinh phí, ưu tiên dùng chung hạ tầng, dữ liệu và cơ chế phối hợp, không bố trí hoặc thanh toán hai lần cho cùng một nhiệm vụ.
Về mục tiêu, chỉ tiêu chủ yếu và tính khả thi: Các mục tiêu, chỉ tiêu về phòng, chống ma túy đến năm 2030 được kế thừa theo Nghị quyết 163 đã được Quốc hội phê duyệt. Đối với giai đoạn 2031-2035, trên cơ sở tổng kết, đánh giá kết quả thực hiện giai đoạn 2026-2030, diễn biến tình hình ma túy và khả năng cân đối nguồn lực, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ nghiên cứu báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định theo thẩm quyền, bảo đảm kế thừa, thực hiện đầy đủ các mục tiêu được Quốc hội quyết định, tính thực tiễn, khả thi và phù hợp với yêu cầu công tác phòng, chống ma túy trong giai đoạn tiếp theo.
Về kinh phí thực hiện và nguyên tắc phân bổ nguồn vốn, trong đó có kinh phí thực hiện chương trình, tổng nguồn lực thực hiện chương trình giai đoạn 2026-2030 là ngân sách trung ương, địa phương và nguồn huy động hợp pháp khác. Giai đoạn 2031-2035, kinh phí nêu trong hồ sơ là mức dự kiến định hướng cho các nhiệm vụ phòng, chống tội phạm; sau khi đánh giá tổng kết sẽ rà soát, đánh giá và báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định theo thẩm quyền.
Về phân bổ vốn, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị tiếp tục ưu tiên địa bàn trọng điểm, phức tạp, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, địa phương khó khăn và chưa tự cân đối ngân sách. Việc phân bổ phải căn cứ tiêu chí, định mức, tránh cào bằng và không giao nghĩa vụ đối ứng vượt khả năng của địa phương.
Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định, sau buổi thảo luận tại hội trường hôm nay, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, các cơ quan bộ, ngành có liên quan nghiên cứu tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến của các vị đại biểu, báo cáo Chính phủ để chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp đợt này.
Kiều Liên
