Một nhà máy chuyên sản xuất ghế ở huyện An Cát (tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc) có thể xuất khẩu từ 80-100 container hàng mỗi ngày. Điều đáng nói là dây chuyền được tự động hoá ở mức độ cao, quá trình điều khiển nhiều khâu chỉ cần duy nhất một công nhân.
Đó là hình ảnh mà đoàn doanh nghiệp do ông Trần Lam Sơn, Uỷ viên Ban Thường vụ Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (Hawa) dẫn đầu, được chứng kiến hồi tháng 9, khi thực địa mô hình sản xuất tại nước bạn.
Là Phó Chủ tịch HĐTV Thiên Minh Furniture - một công ty có tiếng trong lĩnh vực nội thất – ông Sơn hoài nghi khi được cơ quan phụ trách Công Thương địa phương cho biết: Doanh số xuất khẩu nội thất của huyện An Cát là khoảng 33 tỷ USD/năm. Con số này đã gần gấp đôi giá trị xuất khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ của Việt Nam trong năm 2025 – là 17,2 tỷ USD.
"Nhưng dữ liệu trên là hoàn toàn chính xác. Họ làm ra đủ các loại ghế trên đời để xuất khẩu", thành viên HAWA kể câu chuyện tại Hội thảo về xu hướng ngành gỗ, nội thất. Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động trước thềm Hội chợ Xuất khẩu đồ gỗ & Nội thất HawaExpo 2027, sẽ diễn ra từ ngày 3-6/3/2027 tại TP.HCM.
Vì sao chúng ta 'thua'?
Phân tích kỹ hơn về con số, ông Trần Lam Sơn cho biết, trong khoảng 18 tỷ USD giá trị xuất khẩu của ngành gỗ và nội thất Việt Nam, dăm gỗ đã chiếm tới vài tỷ USD. Do đó, giá trị thực tế mà ngành nội thất mang lại chỉ còn khoảng 7-8 tỷ USD.
Cần lưu ý, nguồn gỗ lớn sẽ ngày càng khan hiếm khi nguyên liệu chủ yếu 'chảy' vào xuất khẩu dăm gỗ. Tăng trưởng xuất khẩu mặt hàng này sẽ khiến nhóm doanh nghiệp chế biến sâu thiếu nguồn cung, khó nâng cao giá trị, sức cạnh tranh.
Tập đoàn tỷ phú Phạm Nhật Vượng ủng hộ hơn 10 tỷ đồng để làm 1 việc ý nghĩa, tác động hàng nghìn gia đình
Jensen Huang từng "tiên đoán" về việc có thể bị sa thải, có người khác thay thế vị trí CEO Nvidia
"Nhiều người nhận định giá trị xuất khẩu đồ gỗ nội thất của chúng ta còn khiêm tốn. Nhưng tôi cho rằng đây không phải là sự khiêm tốn, mà chúng ta đang quá yếu trên thị trường", ông Sơn thẳng thắn.
Nói tới Mỹ - thị trường đang chiếm hơn 50% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành gỗ Việt Nam – ông đánh giá, dư địa còn lớn.
Ước tính, doanh số B2B thị trường nội thất Mỹ đạt khoảng 125 tỷ USD/năm. Nếu tính thêm giá trị giao dịch B2C, con số sẽ lên tới vài trăm tỷ USD, dù chưa có thống kê cụ thể. Còn theo cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ, quy mô thị trường này vẫn tăng trưởng 1-2%/năm.
Dẫu vậy, doanh số sản phẩm Việt trên đất bạn còn 'mỏng' và tiền thực sự về túi lại không nhiều. Để chứng minh, ông Sơn nêu con số được Wayfair - một nền tảng thương mại điện tử hàng đầu về nội thất, có trụ sở tại Mỹ - cung cấp.
Theo đó, doanh số bán nội thất của Wayfair đạt khoảng 14 tỷ USD/năm, với khoảng 50% doanh thu đến từ sản phẩm 'Made in Vietnam', tương đương 7 tỷ USD. Tuy nhiên, các doanh nghiệp sản xuất Việt chỉ thu được chừng 800 triệu USD, bằng khoảng 1/10 doanh số bán hàng.
Lý do là doanh nghiệp không bán sản phẩm trực tiếp mà qua các công ty thương mại. Công ty Trung Quốc mua hàng Việt Nam rồi bán lại. Sản phẩm của Việt Nam, nhưng khoản lợi nhuận lớn lại rơi vào tay trung gian.
Mặt khác, cơ quan Thương vụ Việt Nam chỉ ra, nhu cầu thị trường Mỹ đang nằm ở nhóm đồ bọc nệm; nội thất chuyển động được hay có thể điều chỉnh tư thế; nội thất tích hợp công nghệ chăm sóc sức khỏe như ghế massage, cổng sạc, âm thanh… Đây cũng lại là thế mạnh của những nhà máy tại huyện An Cát - như trong câu chuyện mở đầu.
"Ở đây, doanh nghiệp Việt Nam thực sự thua công ty Trung Quốc", ông Sơn thừa nhận và đặt câu hỏi tại hội thảo: "Chúng ta làm sao để đấu lại được với người khổng lồ?"
Cơ hội vẫn còn
Để trả lời câu hỏi mở trên, theo thành viên HAWA, nên bắt đầu từ khâu thiết kế. Bởi, chỉ có thiết kế riêng, viết câu chuyện độc đáo riêng thì sản phẩm đồ gỗ, nội thất Việt mới có thể gia tăng giá trị.
Ông dẫn chứng về việc trồng rừng ở Cà Mau – nơi cực Nam Tổ quốc hay hình ảnh người nông dân trồng keo, phát triển vật liệu trúc, tre … Nếu kết hợp các câu chuyện và yếu tố sáng tạo trong thiết kế, giá trị sản phẩm Việt trên đất Mỹ sẽ được nâng lên.
Trên thực tế, hướng đi này đã có doanh nghiệp làm được. Ông Trần Lam Sơn cho hay, Oliver Home Furnishings – một công ty Việt tại Mỹ - đã bán được các sản phẩm với giá trị cao, nhờ xây dựng thành công thương hiệu.
"Một chiếc ghế thường được bán với giá khoảng 100 USD nhưng doanh nghiệp trên có thể bán với giá 2.000 USD, gấp 20 lần", ông bổ sung nhưng cũng chỉ ra rằng, ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp nội đang quen việc sao chép mẫu mã của công ty khác.
Ông Sơn khuyên các công ty trong ngành, thay vì phụ thuộc sao chép, hãy tìm hiểu kỹ thị trường các bang tại Mỹ, khí hậu từng vùng để phát huy tốt thế mạnh riêng của Việt Nam là đồ gỗ tự nhiên hay các chất liệu bản địa như gỗ keo, gỗ gáo trắng, cỏ năn tượng…
Ngoài ra, nếu tự quản trị tốt, lợi nhuận mà doanh nghiệp Việt Nam thu được sẽ còn lớn hơn.
Một sản phẩm có giá FOB (giá của hàng hóa được tính tại cửa khẩu hoặc cảng xuất khẩu phía nước người bán) là 1 USD nhưng tới tay người tiêu dùng Mỹ sẽ là 5 USD, ông minh hoạ. Phần chênh lệch 4 USD chủ yếu rơi vào khâu logistics, lưu kho và quảng cáo.
Nếu quản trị cả đoạn đường này, chọn được nhà cung ứng và kênh phân phối tốt, doanh nghiệp Việt có thể kéo giá bán xuống còn khoảng 4 USD nhưng vẫn gia tăng được khoản lời.
"Chúng ta cần thoát khỏi vai của người sản xuất Việt Nam chỉ bán FOB, hãy là những người bán hàng thực sự thay vì phó mặc hoạt động thương mại cho trung gian", ông nêu quan điểm và khẳng định, doanh nghiệp cần tích cực tham gia các hoạt động hội chợ để gặp gỡ trực tiếp đối tác.
Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ, cũng cho rằng, doanh nghiệp cần chuyển dần từ sản xuất, xuất khẩu sang xây dựng năng lực phân phối, dịch vụ và quan hệ khách hàng tại Mỹ. Đây là thời điểm mà lợi thế phải đến từ tốc độ đáp ứng, chất lượng hàng và quản trị chuỗi cung ứng, chứ không phải là lúc nào cũng đề cập đến về yếu tố giá.
Một chi tiết có thể khiến ngành gỗ Việt Nam tự tin trên đất Mỹ, là trong 2 năm qua, tại High Point Market - triển lãm thương mại về đồ nội thất và đồ gỗ lớn nhất thế giới – đang vắng bóng sự xuất hiện của doanh nghiệp Trung Quốc.
Theo ông Sơn, muốn lấp khoảng trống đó, doanh nghiệp Việt phải biết mình là ai, bán hàng cho phân khúc nào. Sau đó là nâng giá trị bằng thiết kế, kết nối nhiều hơn với đối tác Mỹ. Cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam tại Mỹ đang rất muốn hỗ trợ ngành gỗ, nội thất phát triển. Đây là một yếu tố thuận lợi.
"Nếu các chủ doanh nghiệp vẫn e dè và sống trong 'vỏ sò' với việc bán FOB, cũng như sao chép mẫu mã rồi để người khác đứng tên bán hàng "Made in Vietnam", ngành gỗ Việt Nam sẽ khó theo kịp các quốc gia khác", thành viên Hawa nói với phóng viên sau khi kết thúc hội thảo.
