Đảo ngược Brexit sau "thập kỷ trôi dạt"?
Một thập kỷ sau khi người dân Anh bỏ phiếu rời Liên minh châu Âu (EU), các quan chức cấp cao của khối này đã có cuộc gặp với Thủ tướng Andy Burnham nhằm hàn gắn thêm những rạn nứt và có lẽ là mở đường cho sự tái hợp giữa hai bên, AP đưa tin.
Ông Burnham mô tả hội nghị thượng đỉnh hiếm hoi giữa EU và Vương quốc Anh hôm 20/11 (lần thứ hai kể từ khi Anh trở thành quốc gia đầu tiên rời khỏi khối thương mại lớn nhất thế giới) là một bước tiến nhằm khắc phục những tổn thất suốt một thập kỷ qua do cuộc "ly hôn" này gây ra.
"Brexit đã không phát huy tác dụng. Chúng ta mất nhiều hơn được", ông Burnham phát biểu trong tuần này.
Ông Burnham khẳng định mọi lựa chọn đều cần được đặt lên bàn cân cho mối quan hệ trong tương lai, bao gồm cả việc tái gia nhập khối 27 quốc gia hiện nay.
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh việc đảo ngược Brexit mới chỉ là một kịch bản có thể xảy ra và còn rất xa vời. Điều này không chỉ cần sự ủng hộ của cử tri Anh mà còn đòi hỏi sự đồng thuận tuyệt đối từ một EU vốn đầy hoài nghi. Dẫu vậy, ông đã phá vỡ "nguyên tắc" im lặng kéo dài bấy lâu nay đối với phương án tái gia nhập.
Tờ The Times đưa tin Thủ tướng Anh đang quyết tâm đưa Vương quốc Anh trở lại EU. Một nhân vật được mô tả là đồng minh thân cận cấp cao của ông Burnham tiết lộ với tờ báo này: "Ông ấy muốn tái gia nhập. Đó là sự thật. Ông ấy tin rằng mình đang đứng về phía đa số dư luận. Mọi suy đoán cho rằng có ai đó đứng sau thúc đẩy chuyện này, hay đây chỉ là chiêu trò lấy lòng cử tri mang tính chiến thuật, đều trật lất. Đó đơn giản là điều mà ông ấy thực sự tin tưởng".
3 thỏa thuận
Anh và EU đã chốt được 3 thỏa thuận vốn được kỳ vọng từ lâu tại hội nghị thượng đỉnh lần này: thực phẩm và đồ uống, giao dịch khí thải và chương trình trao đổi thanh niên.
Thỏa thuận về thực phẩm và đồ uống sẽ nới lỏng các biện pháp kiểm soát thời hậu Brexit đối với phần lớn các sản phẩm động thực vật giao thương giữa Anh và EU, một tin vui đối với các nhà sản xuất thịt, sữa, rượu vang, hoa tươi cùng nhiều mặt hàng khác. Nếu mọi việc diễn ra suôn sẻ, thỏa thuận này sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2028.
Thỏa thuận năng lượng giúp tái kết nối hệ thống giao dịch khí thải của Anh và EU, qua đó che chắn cho các nhà sản xuất công nghiệp hai bên khỏi các khoản thuế đánh vào những mặt hàng gây ô nhiễm như thép, phân bón, cũng như điện năng. Thỏa thuận này dự kiến có hiệu lực vào năm 2028.
Còn với chương trình trải nghiệm dành cho thanh niên, mỗi năm sẽ có tối đa 100.000 công dân Anh được phép sinh sống, làm việc, du lịch và học tập tại EU trong thời hạn lên tới 3 năm. Số lượng thanh niên châu Âu tương đương cũng sẽ được hưởng quyền lợi này tại Anh. Giới trẻ hai bên dự kiến có thể tham gia chương trình muộn nhất là vào năm 2030.
Ông Burnham coi gói thỏa thuận lần này như một giải pháp giúp "cắt giảm chi phí, ghìm giá cả trong các siêu thị và tạo ra cơ hội cho giới trẻ". Ông nói thêm rằng thỏa thuận này hướng tới thế hệ trẻ tại Anh, giúp mở rộng cơ hội phát triển tương lai cho họ sau "một thập kỷ trôi dạt" đã tước đi quyền được sinh sống, làm việc và học tập tại châu Âu.
Cụm từ bị lược bỏ trong tuyên bố chung
Mặc dù chốt được 3 thỏa thuận nhưng hai bên vẫn còn có những vấn đề bỏ ngỏ.
Theo Reuters, Anh và Ủy ban châu Âu (EC) đã lược bỏ các nội dung đề cập đến việc hình thành một "quan hệ đối tác tin cậy" (trusted partnership) trong tuyên bố chung của thượng đỉnh, ngầm cho thấy các cuộc đàm phán để EU trao cho Anh quy chế đặc biệt theo quy tắc "Made in Europe" của khối đang gặp nhiều trở ngại.
Một bản sao dự thảo kết luận hội nghị trước đó mà hãng tin Reuters tiếp cận được từng đề xuất Anh và EU thiết lập một "quan hệ đối tác tin cậy", theo đó Anh sẽ bị ràng buộc phải điều chỉnh chính sách đồng bộ với EU nhằm bảo đảm an toàn cho các chuỗi cung ứng.
Đề xuất này dường như đồng nhất với một tài liệu chung của Pháp và Đức hồi tháng 10, trong đó gợi ý trao cho Anh quy chế đặc biệt đối với ngành ô tô, với điều kiện nước này phải "điều chỉnh linh hoạt theo các điều kiện của EU đối với dòng vốn đầu tư từ nước thứ ba cũng như các biện pháp phòng vệ thương mại của khối".
Việc điều chỉnh đồng bộ có thể đồng nghĩa với việc Anh sẽ phải áp thuế quan lên xe điện Trung Quốc và hạn chế nhập khẩu xe hybrid từ quốc gia này, tương tự những gì EU đã và đang lên kế hoạch thực hiện.
Tuyên bố chung chính thức đã loại bỏ cụm từ "quan hệ đối tác tin cậy". Văn kiện chỉ đề cập tới mong muốn xây dựng quan hệ đối tác chặt chẽ hơn nữa từ hai bên.
"Nhận thức rõ mối liên kết giữa EU và Vương quốc Anh, chúng tôi thừa nhận lợi ích chung trong việc xây dựng một mối quan hệ đối tác chặt chẽ hơn nữa. Quan hệ đối tác vì khả năng phục hồi kinh tế này sẽ được đặt trên nền tảng những giá trị chung, sự cởi mở và dân chủ của hai bên".
Liên quan đến chuỗi cung ứng, văn kiện nhấn mạnh EU và Anh cam kết nỗ lực tối đa để hạn chế các tác động tiêu cực lẫn nhau với những biện pháp ảnh hưởng tới các chuỗi cung ứng cụ thể.
Phía Anh cũng sẽ bảo đảm các kết quả nhất quán với những biện pháp liên quan của EU nhằm bảo vệ chuỗi cung ứng một cách đồng bộ trên cả thị trường EU lẫn Anh, đồng thời ngăn ngừa những rủi ro lách luật tiềm ẩn.
Cuộc xung đột tại Ukraine cùng sức mạnh quân sự của Anh đang kéo hai bên xích lại gần nhau hơn, và hội nghị thượng đỉnh mang lại cho EU cơ hội thảo luận về việc tăng cường hợp tác quốc phòng - an ninh, cũng như các nỗ lực ngăn chặn dòng người di cư bất hợp pháp.
"An ninh và sự thịnh vượng của chúng ta gắn bó mật thiết với nhau, khiến mối quan hệ đối tác vững mạnh giữa hai bên trở nên thiết yếu", Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa phát biểu trước cuộc gặp.
Tuy nhiên, những "sang chấn tâm lý" dường như vẫn chưa nguôi ngoai, và giới chức EU vẫn tỏ ra dè dặt trong việc khuyến khích các cuộc thảo luận về khả năng Anh tái gia nhập. Họ đã quá mệt mỏi với những yêu cầu thay đổi liên tục qua 7 đời thủ tướng Anh trong suốt thập kỷ qua, và hiện tại muốn biết ý định thực sự của Anh là gì.